Zarządzanie incydentami w świetle NIS2 – wymagania, procedury, odpowiedzialność

Dyrektywa NIS2 to istotny krok w kierunku ujednolicenia podejścia do cyberbezpieczeństwa w całej Unii Europejskiej. Nowe regulacje jasno definiują, jak organizacje powinny przygotować się na incydenty, jak nimi zarządzać i kto ponosi za to odpowiedzialność. Sprawdź, co w praktyce oznacza NIS2 i jak się na nią realnie przygotować.

Co znajdziesz w artykule? Najczęstsze pytania dotyczące NIS2 i zarządzania incydentami

Poniżej zebraliśmy najczęściej pojawiające się pytania dotyczące dyrektywy NIS2 oraz praktycznych aspektów zarządzania incydentami bezpieczeństwa.

1. Jakie podmioty obejmuje dyrektywa NIS2?

NIS2 obejmuje podmioty kluczowe i ważne, głównie średnie i duże organizacje działające w sektorach istotnych dla funkcjonowania państwa i gospodarki.

2. Jakie informacje powinien zawierać raport incydentu?

Raport incydentu powinien zawierać m.in. opis zdarzenia, jego przyczyny, skutki, dotkliwość oraz podjęte działania naprawcze i zapobiegawcze.

3. Czym różni się incydent bezpieczeństwa od awarii IT?

Incydent bezpieczeństwa dotyczy naruszenia poufności, integralności lub dostępności systemów, natomiast awaria IT nie zawsze spełnia kryteria incydentu w rozumieniu NIS2.

4. Jakie są terminy i wymogi raportowania incydentów według NIS2?

NIS2 wprowadza obowiązek zgłoszenia wczesnego ostrzeżenia w ciągu 24 godzin, pełnego zgłoszenia do 72 godzin oraz raportu końcowego po usunięciu incydentu.

NIS2 – aktualny status i kluczowe terminy

Warto zacząć od konkretów, zatem dyrektywa NIS2 – czym jest i kogo dotyczy? To unijne rozporządzenie ustanawiające wspólne ramy ochrony systemów informatycznych i danych w sektorach kluczowych dla funkcjonowania państwa i gospodarki. Jest ona rozwinięciem regulacji z 2016 roku i odpowiedzią na rosnącą liczbę oraz złożoność cyberataków. W Polsce wdrożenie NIS2 odbywa się poprzez nowelizację przepisów regulujących krajowy system cyberbezpieczeństwa, który rozszerza zakres obowiązków organizacji objętych regulacją.

Nowe wymogi obejmują zarówno instytucje publiczne, jak i podmioty prywatne działające m.in. w obszarach takich jak energetyka, bankowość, ochrona zdrowia czy infrastruktura cyfrowa. NIS2 kładzie szczególny nacisk na zarządzanie ryzykiem, raportowanie incydentów oraz posiadanie aktualnego planu ciągłości działania, który pozwala organizacji zachować operacyjność nawet w sytuacji poważnego zakłócenia.

Zakres stosowania NIS2 – kogo obejmują nowe regulacje?

Nowe regulacje znacząco rozszerzają zakres organizacji zobowiązanych do zapewnienia zgodności z NIS2. Dyrektywa wprowadza podział na podmioty kluczowe i ważne, obejmując głównie firmy średnie i duże, których działalność ma istotne znaczenie dla stabilności państwa, gospodarki oraz bezpieczeństwa informacji.

Podmioty kluczowe:

• energetyka;
• transport;
• bankowość i infrastruktura rynków finansowych;
• ochrona zdrowia;
• zaopatrzenie w wodę pitną i dystrybucja;
• ścieki;
• infrastruktura cyfrowa;
• zarządzanie usługami ICT;
• przestrzeń kosmiczna.

Podmioty ważne:

• usługi pocztowe;
• gospodarowanie odpadami;
• dostawcy usług cyfrowych;
• badania naukowe.

NIS2 kładzie silny nacisk na zarządzanie ryzykiem w całym łańcuchu dostaw. Organizacje muszą oceniać poziom bezpieczeństwa IT u swoich dostawców i podwykonawców, w tym obszary takie jak endpoint security, zarządzanie podatnościami, testy penetracyjne czy reagowanie na incydenty. W praktyce oznacza to, że nawet firmy formalnie nieobjęte NIS2 mogą zostać zobowiązane do spełnienia jej wymagań jako elementy łańcucha dostaw.

W tym kontekście narzędzia takie jak OXARI CMDB wspierają identyfikację zależności technologicznych i ocenę ryzyka związanego z infrastrukturą oraz usługami zewnętrznymi.

Wymogi NIS2 dotyczące zarządzania incydentami

Dyrektywa NIS2 precyzuje wymogi dotyczące zarządzania incydentami, kładąc nacisk na jednoznaczne rozróżnienie incydentów cyberbezpieczeństwa od typowych awarii IT. Incydent w rozumieniu NIS2 to zdarzenie, które realnie wpływa na bezpieczeństwo sieci i informacji lub ciągłość usług, a nie każda przerwa techniczna czy błąd aplikacji. Kluczowe znaczenie ma tu właściwa klasyfikacja zdarzeń oraz spójne procesy raportowania, zgodne z krajowym systemem cyberbezpieczeństwa.

Incydent uznaje się za poważny, jeśli powoduje istotne obniżenie jakości usług, przerwanie ich ciągłości, straty finansowe lub szkody po stronie użytkowników bądź innych podmiotów. Progi tej kwalifikacji określają odrębne przepisy wykonawcze, dlatego organizacje muszą posiadać jasno zdefiniowane procedury oceny ryzyka i wpływu zdarzeń w ramach zarządzania ryzykiem w cyberbezpieczeństwie.

NIS2 wprowadza etapowy model zgłaszania incydentów do właściwego CSIRT (Computer Security Incident Response Team – zespół reagowania na incydenty bezpieczeństwa komputerowego):

• do 24 godzin – wczesne ostrzeżenie, obejmujące informację o wystąpieniu incydentu, czasie jego wykrycia, potencjalnym charakterze bezprawnym oraz możliwym wpływie transgranicznym. Na tym etapie dopuszczalne jest również wystąpienie o wsparcie techniczne;
• do 72 godzin – pełne zgłoszenie incydentu, zawierające opis przyczyn, dotkliwości, skutków dla usług oraz zastosowanych środków zapobiegawczych i naprawczych;
• na żądanie CSIRT – raport o statusie, aktualizujący stan obsługi incydentu i podjęte działania zaradcze;
• do miesiąca od zakończenia incydentu – sprawozdanie końcowe, dokumentujące przyczyny źródłowe, zastosowane środki ograniczające ryzyko oraz ewentualne skutki transgraniczne.

Spełnienie tych założeń wymaga nie tylko zaimplementowania właściwych procedur, ale również narzędzi wspierających rejestrowanie, analizę i raportowanie zdarzeń. W praktyce organizacje coraz częściej sięgają po system ITSM z certyfikatem Pink Elephant, który porządkuje obsługę incydentów, zapewnia pełen audyt działań i realnie wspiera zgodność z NIS2 w codziennej pracy zespołów IT i bezpieczeństwa.

Procedura zgłaszania, obsługi incydentów i rola zarządu

Dyrektywa NIS2 porządkuje sposób zgłaszania i obsługi incydentów, jasno rozdzielając odpowiedzialność pomiędzy zespoły techniczne, wyznaczone jednostki oraz najwyższe kierownictwo. Procedura ma zapewnić spójność działań operacyjnych, formalnych i zarządczych – szczególnie w sytuacjach o istotnym wpływie na bezpieczeństwo IT i ciągłość usług.

Jak wygląda procedura zgłaszania incydentu?

Jeżeli incydent dotyczy bezpieczeństwa informacji i stanowi naruszenie ochrony danych osobowych, organizacja ma również obowiązek zgłoszenia go do Prezesa UODO. Należy tu wyszczególnić:

• zgłoszenia i raporty przekazywane za pośrednictwem systemu teleinformatycznego Ministerstwa Cyfryzacji;
• w sytuacjach awaryjnych sposób zgłoszenia określa właściwy CSIRT w oficjalnym komunikacie;
• w podmiotach publicznych zgłoszenia realizują jednostki wyznaczone w ramach ustawy KSC, które mogą narzucać wewnętrzne terminy raportowania.

Informowanie odbiorców i opinii publicznej

W przypadku poważnych zagrożeń:

• organizacja może być zobowiązana do poinformowania odbiorców usług;
• CSIRT lub właściwy organ może samodzielnie poinformować opinię publiczną, jeśli wymaga tego interes zbiorowy.

Rola zarządu i najwyższego kierownictwa

NIS2 znacząco wzmacnia odpowiedzialność kadry zarządzającej za zarządzanie ryzykiem w cyberbezpieczeństwie. Do kluczowych obowiązków kierownictwa należą:

• zatwierdzanie i nadzór nad środkami bezpieczeństwa;
• zapewnienie zgodności działań z przepisami i politykami wewnętrznymi;
• udział w szkoleniach z zakresu cyberbezpieczeństwa;
• organizacja regularnych szkoleń dla pracowników;
• odpowiedzialność za brak realizacji obowiązków.

Naruszenia mogą skutkować karami finansowymi, ograniczeniami certyfikacji lub – w skrajnych przypadkach – zakazem pełnienia funkcji zarządczych (z wyłączeniem podmiotów publicznych). W praktyce NIS2 wymusza traktowanie incydentów jako integralnej części planu ciągłości działania. Oznacza to, że bezpieczeństwo technologii operacyjnych, procedury reagowania i decyzje zarządcze muszą być spójne i przygotowane z wyprzedzeniem, a nie dopiero w momencie kryzysu.

Konsekwencje naruszeń i sankcje w NIS2

Dyrektywa NIS2 jednoznacznie wskazuje, że odpowiedzialność za zarządzanie incydentami i cyberbezpieczeństwo spoczywa bezpośrednio na najwyższym kierownictwie podmiotów kluczowych i ważnych. Odpowiedzialności tej nie można delegować ani wyłączyć – nawet jeśli operacyjnie zadania realizują zespoły IT. W praktyce oznacza to konieczność realnego nadzoru nad polityką bezpieczeństwa, oceną ryzyka oraz wdrożeniem skutecznego planu ciągłości działania.

W przypadku organów kolegialnych brak wyznaczenia osoby odpowiedzialnej powoduje, że konsekwencje obejmują wszystkich członków zarządu, podkreślając strategiczny charakter cyberbezpieczeństwa w organizacji.

Systemowe podejście do wdrożenia NIS2

Wdrożenie NIS2 wymaga odejścia od punktowych działań na rzecz spójnego, procesowego modelu zarządzania cyberbezpieczeństwem. Kluczowe znaczenie ma tu połączenie zarządzania incydentami z pełną widocznością zasobów oraz bieżącym monitoringiem infrastruktury cyfrowej. Rejestr zasobów oparty o CMDB i OXARI Asset Management pozwala jednoznacznie określić, których systemów i usług dotyczy incydent, jakie zależności występują między elementami środowiska IT oraz jaki może być realny wpływ zdarzenia na ciągłość działania.

Systemowe podejście obejmuje w szczególności:

• identyfikację podmiotu i ról odpowiedzialnych za cyberbezpieczeństwo oraz komunikację z komunikację z CSIRT;
• wdrożenie spójnego modelu zarządzania ryzykiem w cyberbezpieczeństwie, obejmującego zasoby, użytkowników i dostawców;
• centralne repozytorium danych o zasobach, podatnościach i incydentach;
• ciągły monitoring środowiska IT i szybkie wykrywanie anomalii;
• formalne procedury reagowania, raportowania i dokumentowania incydentów;
• utrzymanie planów ciągłości działania i odporności usług krytycznych;
• cykliczne audyty i testowanie skuteczności wdrożonych mechanizmów.

Tak rozumiane cyberbezpieczeństwo przestaje być jednorazowym projektem, a staje się trwałym, mierzalnym procesem wspierającym zgodność z NIS2 i realną odporność organizacji.

Wsparcie OXARI w realizacji wymogów NIS2

Spełnienie norm NIS2 wymaga nie tylko znajomości przepisów, ale przede wszystkim sprawnych narzędzi wspierających codzienne działania operacyjne. OXARI umożliwia centralne zarządzanie incydentami, zasobami i zależnościami w infrastrukturze IT, ułatwiając ocenę ryzyka, raportowanie do CSIRT oraz utrzymanie ciągłości usług. Systemowe podejście, zgodność z najlepszymi praktykami ITSM i elastyczność podczas wdrażania narzędzi sprawiają, że dzięki OXARI organizacje zyskują realną kontrolę nad cyberbezpieczeństwem.

Jeśli chcesz przygotować swoją organizację na NIS2 w sposób uporządkowany i praktyczny – skontaktuj się z zespołem OXARI i porozmawiajmy o możliwym scenariuszu wdrożenia.